Vakbondsvernieuwing in Zweden

Onder de vlag van Facketförändras! (de vakbond verandert). Is de Zweedse vakcentrale TCO druk bezig de vakbeweging de 21ste eeuw in te schoppen. Een open blik naar buiten, praten met mensen in plaats van over mensen en zoeken naar manieren waarmee je leden vandaag de dag van dienst kan zijn. Een aansprekend verhaal, wat zijn vruchten aan het afwerpen is. In ieder geval in Zweden.

Afgelopen week waren we met een CNV-delegatie in Zweden, om eens te kijken naar en praten over, heden verleden en toekomst van de vakbeweging. Hoewel de organisatiegraad in Zweden (70%) vele malen hoger is dan die in Nederland (25%) en onder alle sectoren ongeveer even hoog is, zijn er toch veel overeenkomsten. We waren op bezoek bij LO en TCO.

De belangrijkste overeenkomst, is dat het sinds begin deze eeuw voor jongeren bepaald niet meer vanzelfsprekend is om lid te worden van een vakbond.

In Zweden werd dit een heel dringend probleem, toen de premies voor de werkloosheidsuitkering losgekoppeld werden van het vakbondslidmaatschap. Tot een paar jaar terug, was dat één geheel. Bonden merkten dat direct en verloren leden bij bosjes. TCO verloor iets van 20.000 leden in 2 maanden.

LO
Bij LO gingen we in gesprek met onder andere voorzitter Wanja Lundby-Wedin, en kregen we een inleiding in het Zweedse Model, de huidige economische situatie en de uitdagingen waar de vakbeweging momenteel mee te maken heeft. Het gesprek ging voornamelijk over ideologie en was wat abstracter dan waar we het bij de collega’s van TCO later op de dag over hadden. (zoals ook wel te verwachten is natuurlijk, als je met twee voorzitters aan één tafel zit.) Hoogtepunt voor mij persoonlijk, was het enthousiasme dat onze voorzitter Jaap Smit met zijn verhaal over hoe hij de toekomst van de vakbeweging ziet wist los te maken. Niet alleen bij de Zweden, ook bij de eigen meegekomen collega’s.

Een pasklare oplossing hebben ze bij LO nog niet gevonden. Er is nog veel boosheid/onvrede over de beslissing om de verzekering los te koppelen van het vakbondslidmaatschap. Ze zijn wel aan het werk met wat ze de ‘Big Journey’ noemen. Waarmee ze met jongeren in gesprek zijn over wat ze nou eigenlijk willen en verwachten van een vakbond. De eerste resultaten daarvan worden einde van het jaar verwacht.

TCO

Bij TCO gingen we in gesprek met de communicatiemensen. En hadden we meer een hands-on sessie. De TCO is ook al duidelijk een paar stappen verder dan LO. Toen de ledencijfers daalden, werd direct actie ondernomen. Geinitieerd vanuit de aangesloten bonden, niet bedacht door het hoofdkantoor.

Het uitgangspunt van de actie was heel duidelijk. De TCO bonden willen eigenlijk helemaal niet dat leden lid worden vanwege een werkloosheidsverzekering. Een vakbond moet meerwaarde bieden. Direct en iedere dag. Maar was is die meerwaarde dan? En waar zit dat in?

Dat moet je dus aan de mensen vragen. Met een enorme ideeenbus en spotjes op televisie en in de bioscoop, werd opgeroepen om ideeen te spuien.  Met een mooie prijs (macbook) voor het beste idee.

Box

Wat zou de vakbond kunnen veranderen? Wat moet er anders? Dit leverde in korte tijd meer dan 2000 ideeen op, die stuk voor stuk serieus werden bekeken. De houding was ‘waarom zouden we dit idee niet uitvoeren’.

Het gezamelijke initiatief tot verandering en vernieuwing, wordt op bondsniveau per sector uitgewerkt. Er is een soort onderlinge competitie ontstaan, waarbij de TCO-bonden elkaar opzwepen en inspireren met nieuwe ideeen om in gesprek te gaan met de achterban.

Belangrijk is wel, dat het niet gaat om trucjes of losse marketingideeen. De vakbond moet duurzaam veranderen en oude structuren overboord zetten. De jongeren moeten meepraten, moedoen en ook de ruimte krijgen om veranderingen door te voeren.

Jouw CAO levert je 8000 euro per jaar op
Een mooi idee, is dat de TCO heeft uitgerekend, wat een Cao je als werknemer op jaarbasis oplevert. Over heel Zweden bekeken, is dat 8000 euro per jaar. Dat zit hem onder andere in

  • vrije dagen
  • ouderschapsverlof
  • loonsverhoging
  • dienstverlening

Resultaat
TCO heeft de sterk dalende lijn weten om te buigen, naar een lichte stijging. En de verschillende projecten binnen de sectorbonden, zijn nog in volle gang.

Leerpunten
Wat heb ik daar opgestoken in Stockholm? Eigenlijk is het allemaal geen rocket-science. Het ligt redelijk voor de hand.  Het succesverhaal van de TCO in een paar kreten. En wellicht ook deels toepasbaar voor de Nederlandse situatie.

  • Stop met mekkeren. Roep niet de hele tijd waar je tegen bent, maar kom met constructieve voorstellen en een positief geluid.
  • Als je naar werknemers toe roept, dat je samen het sterkst staat, moet je dat intern ook oppakken. Werk gezamelijk aan nieuwe ideeen. Ook al zijn er verschillen tussen de bonden, samen zijn we de vakbond.
  • Zorg dat je zichtbaar bent. Op de werkvloer, op de scholen, in het maatschappelijke debat.
  • Vraag wat mensen willen van een vakbond
  • Doe daar ook direct iets mee, neem de suggesties serieus en wees bereid je structuur en werkwijze daarop aan te passen.
  • Zet het lid van de toekomst centraal
  • Beweeg mee met de tijden. Een vakbond in de 21ste eeuw, moet ook komen met oplossingen voor vraagstukken uit de 21ste eeuw
  • Maak duidelijk wat je doet voor je leden
  • Vraag mensen eens gewoon om lid te worden
  • Laat de controle los. Leden kunnen goed zelf aangeven wat ze willen en de vakbeweging vooruit stuwen
  • Meet wat je doet, evalueer de stappen en ga verder met successen.

Nu is het aan ons om hiermee aan de slag te gaan. Laten we dat maar eens gaan doen.

Disclaimer
Uiteraard zijn al mijn ideeen over Zweden, Zweedse vakbonden en alles wat ik hier opgeschreven heb, gebaseerd op een bezoek van slechts een paar dagen.  Er valt vast het een en ander op de grondigheid daarvan af te dingen.